Vriendin nummer 11, 10 t/m 16 maart 1999 tekst Ellen Epskamp foto's Hesther Dove _______________________________________________________ Mathilde Santing schrikt niet meer van intimiteit

Nederland heeft vijf jaar moeten wachten op een nieuwe studio-cd van Mathilde Santing. Maar binnenkort ligt ie dan toch in de winkels: To Others, To One. De titel verwijst niet alleen naar haar verfijnde en brede muzieksmaak, maar ook naar haar privéleven: "We leren altijd dat je eerst moet geven en dan moet nemen. Maar volgens mij is het andersom. Je hoeft mij niet belangrijk te vinden - ik moet mezelf belangrijk vinden." Mathilde Santing is bepaald geen frèle figuurtje. Toch lijkt ze op de een of andere manier te verdrinken in de majestueuze suite van het Amsterdamse hotel. Professioneel als ze is, geeft ze antwoord op alle vragen. De eerste tien minuten van het gesprek dwalen haar ogen alle kanten op, behalve die van de gespreks partner. Dan, alsof ze een knop omzet, richt ze die intense, heldere kijkers op je, waarmee ze je lijkt toe te laten in haar ziel. En opeens is het in die onpersoonlijke hotelkamer een stuk intiemer geworden. Sinds vijf jaar heb je weer een studio-cd gemaakt. Waarom duurde het zo lang? "Ik wist niet precies met wie ik hem moest maken. Enige tijd geleden kwam ik toevallig de veelzijdige, in Engeland geboren producer John Tilly tegen die onder andere veel voor Total Touch en Candy Dulfer werkt. Mijn intuïtie zei meteen dat ik hem moest hebben. Samen met mijn vaste arrangeur Sebastiaan Koolhoven waren we zes handen op één buik. Fantastisch! Ik heb zo gelachen. Ik kwam af en toe echt met een moe gelachen buik thuis. Muziek maken is een behoorlijk ingewikkeld proces. Het is vaak jongleren met vijf ballen omdat het allemaal heel nauw luistert. Maar als je het gevoel hebt dat je niet in je eentje die kar hoeft te trekken, krijg je iets van: laat het water nu maar door de bedding lopen, dan komt het vanzelf wel bij de zee." Je moet wel richting aan die bedding geven... "Dat doe ik ook. Niet zozeer omdat ik het leuk vind om andere mensen te vertellen wat ze moeten doen, maar omdat ik een heel dwingend gevoel heb waarover een nummer gaat en wat ik aan het doen ben. Vroeger kon ik het niet zo goed uitleggen. Dat kwam ook omdat ik toen zelf nog niet precies wist hoe ik in elkaar zat. Nu weet ik dat wel. Dat heeft ook zijn invloed op anderen. Als je zelf niet meer onzeker bent, maak je andere mensen ook niet zo onzeker, waardoor ze zich vrijer kunnen bewegen."

Heeft die zekerheid met leeftijd te maken? "Op zich wel, al is het niet iets wat vanzelf komt naarmate je ouder wordt. Je moet je tijd wel goed gebruiken. Ik heb een vak waarin ik wel gedwongen word om goed voor mezelf te zorgen. Die stem is genadeloos. Het is zó'n graadmeter of het wel of niet goed met je gaat. De lessen die ik door zangeres te worden heb geleerd, zijn eigenlijk lessen die iedereen zou moeten leren: hoe beter je voor jezelf zorgt, des te beter het met je gaat. Dat is natuurlijk zo logisch als de pest, maar voor mij is het ook nog eens noodzaak." Het is niet echt Hollands om jezelf te verwennen. (Cynisch) "We leren vaak dat we eerst moeten geven en dan moeten nemen, maar volgens mij is het andersom. Je hebt snel de neiging te zeggen dat je niet egocentrisch mag zijn, omdat je mensen daarmee tekort zou doen. Ik denk dat je anderen daardoor juist ontzettend vrij laat. Je hoeft mij niet belangrijk te vinden. Ik moet mezelf belangrijk vinden. Daarom heb ik mijn nieuwe album ook To Others, To One genoemd. Ik ben ervan overtuigd dat je eerst moet rondkomen met jezelf. Als je dat niet kunt, ga je andere mensen manipuleren. Kun je het wel, dan laat je anderen vrij." Was het een zoektocht om daar achter te komen? "Ik heb de laatste jaren veel tijd aan mezelf besteed en over veel dingen nagedacht. Daardoor heb ik ook veel over mezelf geleerd. Zingen is zoveel techniek, dat je de neiging hebt te vergeten dat die techniek maar een middel is om je lichaam gezond te houden. De echte expressie komt alleen als je risico's durft te nemen. Als je dat wilt, moet je eerst zorgen dat je het eens bent met wie en wat je bent. Vaak willen we niet onder ogen zien dat we allemaal uniek zijn omdat de eenzaamheid dan te groot lijkt. Maar zelf ben je natuurlijk bij uitstek degene die weet hoe je wilt dat er van je gehouden wordt. Dat voor jezelf opbrengen, is veel beter dan zoeken naar iemand die precies het dekseltje op het potje is. Je bent je eigen dekseltje. Ik ben daar pas achtergekomen toen ik genoeg veiligheid voor mezelf had gemaakt. Toen kon ik dingen verwerken die ik eerder niet onder ogen kon zien. Pas als je voldoende zelfrespect hebt, kun je steeds harder en genadelozer naar jezelf kijken en ontdekken wie je eigenlijk bent." Heeft dat veilige gevoel, waar je het net over had, met je vriendin te maken? "Eigenlijk heeft het te maken met allerlei mensen om me heen. Ik ben altijd een wantrouwig mens geweest. Ik ben heel erg gesteld op afstand houden. Als je in je leven vrij wilt zijn, kun je al die pottenkijkers niet gebruiken omdat je je daaraan toch gaat aanpassen. Ik ben me altijd al bewust geweest van welke mensen veilig voelden. Dat komt omdat ik heel gevoelig ben en sommige mensen als gevaarlijk ervaar. Die mensen zal ik dan ook nooit in mijn omgeving tolereren. Toch heb ik het langzaam wat positiever kunnen draaien door meer op zoek te gaan naar mensen die betrouwbaar zijn en met die personen opener om te gaan." Is daardoor dat verlegen meisje van weleer verdwenen? "Nou, ze is er nog wel hoor, maar ze heeft er zelf geen problemen meer mee waardoor de verlegenheid anders wordt. Vroeger schrok ik ook van intimiteit. Dat kwam omdat ik door een bepaalde gêne heen moest. Nu heb ik die gêne niet meer." Je jeugd was nogal verwarrend. Aan de ene kant kon bij jullie thuis alles, aan de andere kant hadden je ouders constant ruzie en belandde je vader, toen je zeven was, in een psychose. Dat moet een stempel op je hebben gedrukt... "Het heeft lang geduurd voordat ik inzicht had in wat er allemaal was gebeurd. Die combinatie van factoren heeft ervoor gezorgd dat ik een eigenwijs, gevoelig, maar ook gewapend meisje werd. Die psychose van mijn vader duurde in principe maar een korte periode. Daarna heeft hij zijn carrière als piloot gewoon afgemaakt. Het ging dus meer om de impact van wat er was gebeurd dan om de gebeurtenissen op zich. Geestesziekten kunnen in allerlei maten en vormen voorkomen, maar in mijn familie is het een volstrekt ongevaarlijke vorm. In die zin was het dus niet beangstigend. Omdat ook mijn broer een aantal psychoses heeft gehad, was ik lange tijd bang dat ik zelf ook gevaar liep om het te krijgen. Inmiddels weet ik dat iedereen psychotisch kan worden, mits je maar lang genoeg emotionele druk hebt, maar ik weet ook dat ik een heel stressbestendig iemand ben. Wat op mij het meeste indruk maakte, was dat mensen die dit soort ziektes hebben, opeens uitgerangeerd zijn en het verder kunnen schudden. Het zijn vaak lieve, gevoelige, mooie mensen. Maar in plaats van dat ze een mooi plekje krijgen waar hun zogenaamde wartaal goed wordt beluisterd, wordt er helemaal niet meer naar ze geluisterd. Die discrepantie heeft mij erg pijn gedaan. Ik begreep niet goed waarom je door zoiets zo buitenspel kon raken. Mijn wantrouwen heeft daar voet aan de grond gekregen. Je gaat ook anders naar status kijken, als je je realiseert op welke manier status wel of niet aan mensen wordt toegekend. Daarom heeft mijn bekendheid - ik kan ook zeggen beruchtheid - als zangeres voor mij altijd een lading van: het is niet terecht en het is geen goed en leuk spelletje."

Op je vijfde zat je al op zangles. Was het een droom om zangeres te worden? "Volgens mijn moeder ben ik na Twee emmertjes water halen niet meer met zingen opgehouden. Toch heb ik er in het begin alles aan gedaan om een zangcarrière te vermijden. Het is dus ondanks mezelf dat ik carrière heb gemaakt. Dat mijn eerste plaat een succes werd, vond ik zelf nogal problematisch omdat ik eigenlijk vond dat het een trucje was. Toch heb ik toen wel besloten om door te gaan, maar dan alleen als muzikant. Vanaf dat moment doe ik alles met het uitgangspunt dat ik er wat van moet leren en dat het echt muziek moet zijn. Dat het allemaal zo heeft moeten zijn, is de laatste jaren wel gebleken. Ik geniet meer dan ooit van het zingen en het is net of ik het ene na het andere cadeautje krijg toegeworpen. Als ik zware tijden heb, kan ik echt verlangen naar het podium. Op het moment dat ik daar sta, is het net alsof ik er helemaal inzak. Een soort opperste concentratie die kennelijk alle cellen aan het werk zet. Zalig!" Zijn kinderen nooit een optie voor je geweest? "Toen ik vorig jaar veertig werd, raakte ik lichtelijk in een shock, al kwam dat meer om hoe het klinkt dan hoe het voelt. In wijsheid ben ik misschien veertig maar ik voel me een dartel meisje. Ik werd me er alleen wel sterk van bewust dat er al zo'n grote tijd achter me ligt en dat bepaalde dingen nu voldongen feiten zijn. Het krijgen van kinderen behoort daar ook toe. Ik heb lang geaarzeld of ik ze wel of niet wilde.

Het ene halfjaar dacht ik: nee, laat maar. Het volgend halfjaar dacht ik, ja, natuurlijk! Voor mijzelf is het nu een feit dat het niet meer gebeurt. Of mijn vriendin nog een kind wil, weet ik niet, omdat ze dat zelf niet weet. Ik heb ook geen idee hoe ik het zou vinden om samen een kind te verzorgen. Ik zou er in elk geval over moeten nadenken. Adoptie zou een optie kunnen zijn, maar volgens mij is dat niet makkelijk voor gay-couples. Dan kom je toch weer op het aspect veiligheid. Ik zou ontzettend trots zijn als Nederland als eerste land zoiets goed zou regelen." Je zegt altijd dat je bisexueel bent. Hoe rijmt zich dat met het feit dat al zeven haar een vriendin hebt? "Als ik zeg dat ik bisexueel ben, zegt dat meer over het verleden dan over het heden. En over de toekomst kan ik niks zeggen. Ik heb er zelf natuurlijk ook over nagedacht. Toch vind ik mijzelf echt bisexueel en niet lesbisch. Ik vergelijk bisexualiteit weleens met: Spaans en Portugees. Er wordt altijd beweerd dat je die twee talen niet tegelijkertijd kunt praten. De meeste bisexuelen komen pas op een later tijdstip met hun bisexualiteit in aanraking. Ze spreken Spaans en leren er daarna Portugees bij. Maar in plaats van behandeld te worden als een eerbiedwaardige tolk, worden ze gezien als mensen die van twee walletjes eten en niet durven kiezen. In mijn visie kun je die twee talen wel degelijk spreken. Helaas hebben bisexuelen een naam gekregen omdat ze hun seksuele geaardheid soms als argument gebruiken om ontrouw te zijn. Ik vind dat bullshit, want het is een kwestie van afspraken maken. Het is in de liefde en de seks eigenlijk net als met muziek en sport: het gaat om het spelen. Er zijn wel regels, maar die zijn er niet om netjes in het gelid te marcheren. Die regels zijn er om samen te kunnen spelen, zo nu en dan iets stouts te doen en elkaar vrij te laten. Als je het op die manier doet, is spelen, wat voor mij een steeds belangrijker woord wordt, ook leuk. Je weet namelijk dat je risico's kunt nemen, omdat er eerlijk wordt gespeeld. Het is fair play. Dat is het geheim."