‘Ik heb het heel lang voor me gehouden.
Het is een taboe en dat is precies waar de
media graag induiken. Ze zouden me ernaar
blijven vragen als ik er eenmaal over zou
beginnen, maar ik wilde niet vanwege mijn
privé-leven interesse wekken, ik ben
zangeres en het gaat om mijn zangkwaliteiten.
Anderzijds heeft het mijn leven bepaald, je
kunt me niet begrijpen als je niet weet
waar ik vandaan kom. Daarom heb ik drie
jaar geleden in een van mijn
theatervoorstellingen mijn verhaal verteld
en een gedichtje opgenomen met als regel:
‘Ik ben een pilotendochter, dat rijmt op
psychotendochter.’ Mijn vader was 35 toen
hij psychotisch werd. Ik was
zeveneneenhalf. Als piloot had hij veel
status, mensen kijken tegen piloten op, net
zoals ze tegen beroemdheden opkijken. En
dan zie je dat hij in de ogen van die
mensen in één klap van het voetstuk valt,
terwijl je zelf denkt dat er eigenlijk niet
zoveel aan de hand is. Ik ben een echte
vadersdochter, ik voel me erg met hem
verwant. Dat maakte me ook ontvankelijk
voor wat hem overkwam, het was alsof er een
deur op een kier ging. Ik probeerde achter
zijn woorden te kijken, te begrijpen waarom
hij bepaalde dingen zei, net zoals je
iemand probeert te begrijpen die over een
droom vertelt. Ik zag dat hij vreemd was,
maar ik vertrouwde hem. Het komt wel goed,
dacht ik. Het kwám na anderhalf jaar ook
goed met hem, hij is maar kortdurend
psychotisch geweest. Maar mijn jeugd is
vanaf die tijd in de war geraakt.
Mijn ouders hadden al geen goed huwelijk en
het werd na zijn psychose steeds slechter.
Mijn vader was niet meer de oude en niet
meer zo gelukkig als voorheen. En op mijn
dertiende werd mijn oudere broer psychotisch.
Het maakt veel verschil of iemand lichamelijk
of psychisch ziek is. Wie lichamelijk ziek
is, wordt omringd door bezoek, krijgt
bloemen en fruit, en wordt in de watten
gelegd. Maar een psychiatrische ziekte
maakt iedereen in de familie eenzaam omdat
het een taboe is. Ik ben me pas jaren later
echt gaan realiseren wat er in ons gezin
gebeurd was. Als klein meisje zag ik dat
mijn vader door de politie van huis werd
weggehaald. Ik had het gevoel dat mijn
moeder hem verraadde. Mijn jongere broer
heeft eens gezegd dat er een oorverdovende
stilte viel toen mijn vader ziek
was. In ons gezin vonden intense gebeurtenissen
plaats zonder dat we erover spraken, we
waren alleen bezig te redden wat er te
redden viel. We hebben nauwelijks tijd
genomen om met z’n allen verdrietig te
zijn, om te rouwen met elkaar. Dat maakt
het extra zwaar.
Laatst hoorde ik weer cijfers over het
aantal mensen met psychiatrische
aandoeningen. Dat zijn er gigantisch veel
als je het vergelijkt met bijvoorbeeld
cijfers over borstkanker of longkanker.
Maar je hoort er bijna niets over. Er zijn
bijna geen bekende Nederlanders die over
psychische ziekte in hun familie praten.
En voor dokters valt er weinig eer aan
psychiatrische aandoeningen te behalen
omdat ze vaak ongeneeslijk zijn. We vinden
mensen die in de war zijn beangstigend,
daarom praten we er liever niet over. Kun
je je voorstellen tot hoeveel eenzaamheid
dat leidt?’
‘Mijn oudere broer, Jan-Roeland, was zeventien
toen hij psychotisch werd. Uiteindelijk
bleek dat hij aan schizofrenie leed en zijn
hele leven ziek zou blijven. Jan-Roeland
was altijd een fantastische broer, hij kon
mooi zingen en componeren, en organiseerde
vaak feestjes. Hij woont nu al heel lang op
zichzelf en maakt nog steeds muziek. Ik hou
veel van hem en hij verdient het dat ik
goed voor hem zou zorgen, maar ik heb
ervoor gekozen dat niet te doen. Er zijn
twee dingen die je kunt leren als er iemand
in je familie in de war is. Het ene is niet
te veel kritiek geven, het andere is niet
te veel je bezorgdheid laten zien. Kritiek
en bezorgdheid van familie raakt iemand
veel dieper dan wanneer het van een buitenstaander
komt. Voor iemand die in de war is komen
kritiek en bezorgdheid van familie veel te
hard aan. Je moet dus je eigen emoties
dimmen, maar als ik met mijn broer ben
lukt me dat niet, ik kan het niet luchtig
houden. Ik heb in mijn jeugd een overdosis
aan ervaringen gehad en mijn best moeten
doen om mezelf op de been te houden. Ook al
denk ik niet elke dag aan mijn broer, ik
heb veel verdriet om hem. Als ik een
potje huil, huil ik ook om Jan-Roeland. Maar ik
voel niet alleen verdriet, ik voel ook
boosheid, een irreëel gevoel van: ‘Verdomme,
hou er nou eens mee op.’ Misschien is
boosheid wel een manier om je eigen verdriet
niet te voelen, misschien is verdriet
voelen wel erger dan kwaad zijn. Hoe het
ook zij, ik kan het niet opbrengen om voor
hem te zorgen. Daarom vind ik het zo goed
wat vrijwilligers via de Vriendendiensten
doen. Een vrijwilliger geeft net dát soort
zorg dat mensen met een psychiatrische
ziekte nodig hebben om op zichzelf te
kunnen blijven wonen: iemand die je niet
analyseert, niet beoordeelt, niet naar iets
toe werkt maar gewoon eens in de twee
weken op de koffie komt en los genoeg
van je staat om het gewoon gezellig te
houden. Het is gelijkwaardig, het is geen
hulpverlening maar een vriendendienst, het
is voor allebei leuk. Ik ben zo dankbaar
dat de Vriendendiensten dit op zich nemen.
Zij hebben een afstand die je binnen
familie niet hebt en ook niet kunt
verwachten. Ik wil intens met mensen omgaan
en ik moet mensen hebben die tegen een
stootje kunnen. Het is gek dat je het meest
voorzichtig moet omgaan met je familie,
het zijn juist mensen van wie je de
intensiteit geleerd hebt.’
Vriendendiensten Nederland
vervult in samenwerking met LOT/Xzorg een landelijke steunfunctie voor
ongeveer zestig Vriendendiensten in het hele land. Kijk voor meer informatie
op
www.vriendendienstennederland.nl
www.mantelzorg.nl |
