Mathilde Santing (augustus
1993, pag. 123 - 130)
'Ik wil een fontein van
stijlen blijven'
De wereld wenkt. 'Zou het?' Kraaiende woorden in
een etherisch gezicht. Nina, de bouvier met eeuwige kindervacht, kwispelt
hoopvol mee. 'De wereld is wel groot, zeg.'
Tien jaar geleden schreef een gezaghebbend Engels weekblad al: She gave us
a glimpse of a future star. Mathilde Santing bleef in Nederland. Geen
bussen, geen roadies, geen opgefokte mensen om haar heen. 'Alleen ik met m'n
koffertje en m'n microfoon,' zei ze intens tevreden, eind jaren tachtig nog.
Een lady crooner van wereldformaat in de polder.
Verloren jaren.
'Pffft...' Vlammende blik, ijzeren lippen. 'Hoezo, verloren jaren? De kansen
voor een internationale doorbraak kwamen heel vroeg in mijn carrière. Onzin
natuurlijk. De potentie was er wel maar ik was nog niet uitgegroeid tot wie ik
nu ben. Een zangeres moet substantie kunnen bieden. Als ik zing, wil ik de
mensen alle hoeken van de kamer laten zien. Ik laat me niet opsluiten in de
fonkeling van een edelsteen. De ziel van het publiek aanraken, daar gaat het
om.'
Zingen als een nachtegaal met soul?
'Soul veronderstelt rijpheid. Ik vond me al die jaren zelf nog geen
muzikante. Er wordt lichtvaardig geoordeeld over ons beroep. Weinigen
realiseren zich dat ik als zangeres vier métiers heb moeten leren: live
optreden, wat aleen muzikaal-technisch al iets heel anders is dan een plaat
volzingen. Televisiewerk roept dan weer andere muzikale spanningen op. En ten
slotte is er het leven zelf dat met de jaren in je kruipt en dat bepalend is
voor het repertoire dat je wil zingen.'
Het hoofd mooi strak, de glans van boenwas, wel nog kuiltjes in de wangen als
ze lacht. Meisje en vrouw tegelijkertijd. Bang voor de wereld is ze niet meer.
'Muziek geeft me houvast. Door het zingen heb ik mezelf leren kennen. Ik denk
dat ik nu klaar ben voor het internationale werk. Al blijft de twijfel
zachtjes knagen. Zo van: wat stellen die wereldsteden dan voor? Misschien
wacht me niets anders dan een grote tocht langs platte mensen. Er is wel iets
veranderd: I'm in business. Nederland is hartstikke leuk maar mijn
muziek is te duur voor die beperkte ruimte. Het vogeltje wil zingen zoals het
gebekt is en dat is erg duur. De kans is er nu om de dingen grootschaliger aan
te pakken. Dat is trouwens de enige manier om de standaard hoog te houden. Als
stem en als vrouw.'
Mathilde Santing heeft met Sony een platencontract getekend voor drie cd's. De
cd Mathilde Santing sings Randy Newman, die inmiddels op de markt is,
zal wereldwijd verspreid worden. 'Afwachten wat het wordt. Ik pas niet zo goed
in de marketinglijnen zoals ze nu bestaan. Mijn muziek valt overal een beetje
buiten. Anderzijds: publieken verschillen niet zo erg over de wereld. Het is
meer een kwestie van ze te bereiken dan van ze vast te houden.'
De musicienne heeft er een goed oog voor.
'Met de opname in de studio hebben we voor het eerst echt veel geluk gehad.
Juiste combinatie van mensen, goeie samenwerking, prima materiaal... Hoe
verder we met de plaat kwamen, hoe soberder we werden. Een bijzondere ervaring
want ik ben niet zo stijlvast. Maar Randy Newman zingen verplicht. Dan moet je
dingen kunnen weglaten. Zijn muziek zit al zo vol kleur en nuances. En daar
bovenop komen dan nog die intelligente teksten.'
Wat zoekt u bij Randy Newman?
'Er is verwantschap van de ziel. Randy is ook een anti-ster, gevoelig en
open. Dat liefdevolle cynisme van hem bevalt me zeer. Zijn liedjes zijn op een
goede dag als zwerfkatjes bij me komen aanwaaien en gingen niet meer weg. Wat
me meteen opviel was dat zijn teksten moeiteloos door een vrouw kunnen worden
gezongen. Muziek is voor mij de ingang, de tekst komt later maar is niet
minder belangrijk.'
Elk liedje is een tweede (zwevend) lichaam.
'Tijdens het zingen ontstaat een paradox: mijn eigen emotie wordt dan perfect
ingevuld en terzelfdertijd laat ik de liedjes helemaal los, speel ik de
hoofdpersoon door naar de mensen als hun personage. Muziek die vrij van
trucjes is - goede muziek dus - komt altijd van de grond, gaat altijd
vliegen.'
Zingen is voor Mathilde Santing zoals eten en vrijen. Een combinatie van
instinct, emotie en beheersing. Het leven zelf. Ze was amper twaalf toen ze op
zangles ging bij de legendarische Elisabeth Ooms. Die leerde haar niet alleen
'boven je snot te zingen,' ze bevrijdde haar ook van de schroom voor het
publiek. 'Mijn zanglerares, die ik als tweede moeder koesterde, heeft mij
eerste theatertournees nog meegemaakt. Later is ze gestorven. Toen ik twee
weken geleden in het Concertgebouw stond, miste ik toch weer haar goedkeurende
knikje.'
Die avond in het Concertgebouw... de vocaliste krijgt er nu nog een kleurtje
van. En een gretige, vlezige mond. 'Het was een ongelooflijke avond. Een
happening. De anti-ster met strijkorkest, weet je wel. Het publiek ging
helemaal mee in de grappen die ik maakte over de vedettestatus. Ik was sober
gekleed, antarciet en lichtgrijs. Een kostuum voor de pauze, daarna een hemdje
met blote armen. Halverwege knalde ik door de zaal: "Dames en heren, ik
heb ook nog een paar nummers die goed in jurk kunnen." Hilarisch gelach.
Een vriend zei achteraf: "Die opmerking was briljant, ontketende zowel in
de zaal als op het podium een collectief gevoel van triomf." Ze blijft
maar nagenieten. 'Het was zo'n mooie avond. Ontspannen sfeer, grapjes en
natuurlijk - first things first - eerst tien prachtige liedjes.
Toch kwam ze huilend thuis.
'Nee, niet alleen tranen van geluk. Het had ook te maken met ontlading en een
bepaald soort weemoed om de macht die je op zo'n avond voelt. Maar ook:
weemoed om het gevecht met misverstanden. De technische dienst van het
Concertgebouw was niet erg hulpvaardig geweest. Het leek hen dat het
eerbiedwaardige huis alleen akoestisch en niet elektrisch bespeeld mocht
worden. Gehannes tijdens de voorbereiding. Uiteindelijk lukte toch nog een
hoop. Succes heeft iets ontmaskerends. Juist dan voel je haarscherp aan dat
bij zovele dingen die je doet nog de perfectie, de finishing touch ontbreekt.
Daarom ook die tranen.'
Lijdend onder de terreur van perfectionisme?
'Perfectionisme is geen goed woord. Dan heb je het over de buitenkant,
over de tierelantijntjes. Het zit veel dieper. Het gaat er om dat ik nog geen
goeie baas ben. Ik vergeet allerlei dingetjes te delegeren waardoor ze niet
gebeuren. Een en ander is ook het gevold van de beperkte financiële armslag.
Alleen wie beroemd is kan de nodige mensen vast in dienst nemen. Dat is mij
nog niet gegund. En wat ik doe is technisch zo hifi. Er is geen keuze: om
muzikaal mooie produkten te maken, moet ik zelf de portemonnee kunnen trekken.
Ik moet het orkest kunnen betalen in plaats van als gastsoliste te zingen voor
een orkest van iemand anders. Ook in de muziek werken de dingen van boven naar
onder.'
Mathilde Santing voelt zich het meest verbonden met de Amerikaanse
muziktraditie. Ray Charles, Smokey Robinson, Rodgers & Hammerstein... Ze
heeft gedichten gezongen van Carson McMullers (Stone is not stone) en
van Silvia Plath (Sheep in fog). Op Nederlandse teksten zit ze niet te
wachten. 'Met Nederlandse teksten kom ik niet zo goed uit de voeten. Ik heb me
vreselijk op de engelse taal gericht. Vanaf mijn twaalfde lees ik bijna alleen
Engels en bijna alleen vrouwelijke schrijfsters. Het Nederlands vraagt om een
andere timing en frasering. Het Amsterdamse dialect is daar de exponent van:
staccato, lik op stuk, tatatatam. Mijn timing is vrij lui, een beetje a la
Chet Baker. Om goed te zingen moet je mond ook naar een taal staan.'
Een stem zegt meer over de mens dan de ogen, zeg ik. Ze knikt bedachtzaam.
'Een stem is macht. Ik kan nog veel meer met mijn stem dan ik nu weet. Ze kan
nog harder, donkerder en zwarter. De stem maakt mij ook dapperder dan ik ben.
Langs muzikale wegen laat ik dingen van me zien die anders verborgen zouden
blijven. Ik ontleen zekerheid en veiligheid aan mijn stem. En soms: door die
stem kan ik angstaanjagend zijn.'
Bij wijze van voorbeeld laat ze een schrillen schreeuw door het restaurant
echoën. Dan in contrastrerend gefluister: 'Laatst kwam ik bij het wiegje van
een baby te staan. Ze lag nog helemaal naar binnen gericht. Toen ze me zag
keek ze me aan met iets van: ik ken je niet en weet nog niet wat ik ga doen.
"Hallo," zei ik strelend, de stem op z'n liefst. En ja hoor, na een
paar keer pikte de baby het op. Het kleine wezentje ging om en fronste de
wenkbrauwen in vertrouwen. De kanteling van die baby was puur een
vermommingseffect van mijn stem.'
Tot twee keer toe zet Mathilde Santing de verslaggever op zijn plaats: 'U
praat vanuit de luxe van een blanke heteroseksueel,' knort ze grimmig. 'Leve
het feminisme,' roep ik laf terug.
Raadselachtige zucht. 'Het feminisme heeft een succesvolle lastercampagne
achter de rug. Alsof al die vrouwen zo ontzettend radicaal waren. In dat geval
had de emancipatie wel anders uitgepakt. Treurig, treurig. Het hele feminisme
is een stilzwijgend proces geworden, ook tussen vrouwen onderling. Er is nog
wel sprake van een bepaald soort verstandhouding maar die leidt vooralsnog
niet tot veel concrete macht. En mannen maar roepen dat ze bang zijn voor
vrouwen. Nonsens. Ik moet u toch niet zeggen wie de bankrekeningen, het
wetboek van strafrecht en de instituten controleren en handhaven. Of wie de
legers op de been houden? Mannen!'
'De vrouwen zijn er om de innerlijke kracht van het leven te beschermen.
Laatst zag ik een oorlogsfoto uit een ver dorp. Vrouwen stonden in een kring
om de kinderen heen. Dikke, forse boerinnen die de kogels moesten weren. Is
dat dan macht? Noem mij één vrouw die macht heeft?'
De stem nog steeds vol kabbelende woede. 'wat je nu ziet is dat vrouwen op hun
dertigste nog een kind nemen. Omdat ze dan iets van opleiding en
praktijkervaring achter de rug hebben. Als amusante provocatie wil ik hier
voor het jonge moederschap pleiten. In principe moeten meisjes vanaf hun
veertiende aan de voortplanting kunnen beginnen. Zeker, liefst met een wat
oudere partner want mannen lopen achter. Halverwege de twintig kunnen die
meisjes dan de eigen carrière in.'
Zelf ook de roep van de buik gekend?
'En of ik die heb gekend. Ik twijfel per half jaar. Er zijn periodes dat
ik denk: nee, nee, nee. Dan weer hoor ik me mompelen: hoe kan je nu vrouw zijn
zonder kind? Ach, het is geen faire deal. Ik ben nu vierendertig, dat is
eigenlijk al te laat. Ik weet van het bestaan van moderne technieken, maar die
spitstechnologie tot in de baarmoeder kan eigenlijk niet. We mogen de mensheid
niet onbeperkt laten feesten.'
Terwijl u toch een latijns mens bent.
'Mijn ouders komen uit Drenthe. Toen vader piloot werd bij de KLM zijn ze
naar Amstelveen verhuisd. Zoals je bij ouders van die generatie wel vaker
ziet, groeide ik op in een gezin waar een fel idealisme hand in hand ging met
een bepaald soort starheid. Maar het is waar, ik houd van het goede leven en
van temperamentvolle mensen. Gelukkig heb ik de laatste tijd niet te klagen
over amoureuze aandacht en als het er niet is, verzin ik het zelf wel.'
Mooie blos over de wangen. 'Als musicienne eis ik het recht om niet te pas en
te onpas over mijn liefdesleven te moeten spreken. Maar kennelijk is mijn
seksuele voorkeur een onderdeel van mijn profiel geworden. Volkomen stupide.
Dat heeft wel eens geleid tot innerlijke strijd. De ene stem die zei:
"Toe, zeg het maar," en een ander die me voorhield: "Gewoon
zingen, de rest is silence." Ik vind het echt belachelijk dat ik mij als
muzikante ook seksueel moet definiëren. Goed, het zij zo. Ik definieer mezelf
als bi-seksueel. Hoe dan ook, ik ben een lange weg gegaan om me zo prettig te
voelen als ik me nu voel.'
Langdurig staart ze uit het raam, grimas om de mond. 'Zie je die mannen daar
lopen? Mooie overhemden, mooie colbertjes, een beetje bruin, dat is het zo
ongeveer. Vrouwen, zeker als ze wat ouder worden, denken altijd dat ze zich
moeten volsmeren met troep. Terwijl gewoon er wat gesoigneerd uitzien best zou
volstaan. Ziet u uzelf al lopen met blauwe streepjes onder de ogen en rood op
de lippen? Gelukkig is er nog enig rechtvaardigheid in de wereld. Mannen
krijgen hun eigen seksuele energie die ze op vrouwen geprojecteerd hebben
steeds vaker als boemerang terug in het gezicht.'
Binnenkort staat Mathilde santing met zondagmiddagconcerten in het Betty
Asfaltcomplex. 'Heerlijk om in zo'n klein theatertje te zingen. Dat zou mijn
artistieke huisje moeten worden. Een sfeer van kamermuziek. De plaats ook waar
ik weer work-shops kan geven voor amateurs. Met mijn combo - The Tender Trap -
ga ik er op die zondagmiddagen een beetje jazzy tegenaan. Zonder evenwel de
vormvaste expressie van de pop in te leveren. Ik ben band om me aan één
nostalgische stijl op te hangen. Mathilde in een hokje? dat kan niet. Ik wil
een fontein van stijlen blijven.'
De Passionaria vreest dat ze in dit interview te stoer, te gebald zal
overkomen. 'Terwijl ik eerder schuifelend in het leven sta. Soms jaagt de
wanhoop als een wervelwind heen en weer door de oogkassen. Ik heb de pijn
gekend. Gezinspijn. De spanningen zijn heel ver gegaan. Ik kan er weinig over
zeggen. Het raakt niet alleen mijn leven, mijn ouders zijn er ook nog. Die
grens moet je wel trekken. Een enkele keer kan er over zingen, ja. Naamloos.' |
